Help! Ik heb een paniekaanval
Zweten, duizeligheid en het gevoel krijgen dat je de controle verliest. Wanneer paniek ons overmant, voelen we dat in ons hele lichaam. Toch begint alles in de bovenkamer. “Bij paniek moet je leren om je brein gerust te stellen”, aldus klinisch psycholoog Michel Lahaye.
Michel Lahaye is klinisch psycholoog en kampte jarenlang zelf met paniekaanvallen. In zijn praktijk Angstvrij.be helpt hij mensen met gelijkaardige angstklachten. In 2025 verscheen zijn boek ‘Paniek ontmaskerd’, een toegankelijke uitnodiging om je angst beter te begrijpen en ermee om te gaan. Daarnaast deelt hij zijn inzichten via lezingen, e-courses en workshops.
Als er brand uitslaat, staan al onze zintuigen op scherp en duiken we in overlevingsmodus. Bij een paniekaanval treedt hetzelfde mechanisme in werking, alleen kunnen we die dreiging niet meteen plaatsen. Wrong time, wrong place, noemt Michel Lahaye het. “Het alarmsysteem in ons brein schiet onnodig in het rood. Toch voelt het gevaar op dat moment levensecht aan. Wie ten prooi valt aan een paniekaanval, kan daardoor het gevoel krijgen dat hij de controle verliest, gek wordt of zelfs sterft, met heftige fysieke reacties tot gevolg. Het goede nieuws: paniek volgt een herkenbaar patroon en dat kan je ook doorbreken.”
Wat drijft paniek?
Daarvoor moet je eerst achterhalen wat die nare gevoelens opwekt. Niet dat er voor elke paniekaanval een algemene verklaring bestaat, maar als je de aandrijver kent, kan je die ook gerichter aanpakken. “Er zijn verschillende factoren: genetische aanleg, je opvoeding, een traumatische ervaring …”, vertelt Michel. “Je hoeft niet altijd exact te kunnen verklaren waar je paniekgevoelens vandaan komen, maar dat inzicht geeft wel een aanknopingspunt. Speelt bijvoorbeeld de overtuiging ‘ik ben niet goed genoeg’, dan kan je proberen die overtuiging te ontkrachten. En soms is het gewoon een samenloop van omstandigheden, bijvoorbeeld een drukke of stressvolle periode. Eén paniekaanval maakt nog geen paniekstoornis.”
Het juiste signaal
Maar inzicht alleen volstaat niet altijd. Om paniekaanvallen echt te doorbreken, moet je ze ook stap voor stap onder ogen komen. Exposure heet dat dan. “Wie bijvoorbeeld een naaldenfobie heeft, zal medische situaties vaak vermijden. Terwijl je ze ontloopt, geef je ook een signaal aan je brein: naalden zijn gevaarlijk. Met exposure roep je die situatie of sensatie bewust op, weliswaar in een veilige omgeving. Daarna bekijk je of die angstgedachte, bijvoorbeeld ik ga sterven, ook is uitgekomen. Als je dat patroon vaak genoeg op deze manier doorbreekt, kan je brein leren en ervaren dat het veilig is. Na verloop van tijd maak je een klik en nemen ook de heftig sensaties af.”
Klamme handjes
Op het juiste moment een prikkel krijgen is op zich nuttig. Bij reëel gevaar willen we net kunnen terugvallen op dat oerinstinct. Dat maakt angst niet alleen menselijk, maar ook functioneel. “Zolang het in verhouding staat tot wat je meemaakt, is er geen probleem”, zegt Michel. “Logisch dat je bijvoorbeeld stresst voor een sollicitatiegesprek of belangrijke speech. Klamme handjes zijn onaangenaam, maar niet allesoverheersend. Onder een paniekaanval lijdt je functioneren en dat is voor mij het kantelpunt: wanneer paniek je dagelijks leven verstoort, is het tijd om ermee aan de slag te gaan.”
Paniekaanvallen aanpakken
- Begrijp wat je overkomt
Even schrikken en paniek zijn niet hetzelfde. Schrikgevoelens staan doorgaans in verhouding tot de situatie. Bij paniek is dat niet het geval en volgt er een intense, lichamelijk reactie in de vorm van bijvoorbeeld hartkloppingen, duizeligheid en zweten. Als je die heftige sensaties herkent en kan plaatsen, worden ze minder overweldigend. - Vecht er niet tegen
Paniek wegduwen werkt vaak averechts. Vergelijk het met een strandbal die je onder water probeert te houden: hoe harder je duwt, hoe sterker hij weer naar boven komt. Probeer de sensaties daarom niet kost wat kost te stoppen, maar doorsta ze in de mate van het mogelijke. De gedachte ‘ik word niet gek, ik heb een paniekaanval en die gaat weer voorbij’ kan je op zo’n moment geruststellen. - Zoek hulp
Paniek ondergaan is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Als paniekaanvallen je dagelijks leven bepalen, zoek je best hulp. Samen met een professional kan je beter begrijpen wat je angst aandrijft en stapsgewijs leren hoe je ermee omgaat.
Webinars en lezingen voor rust in je hoofd
