Waarom je kinderen je stress geven
Je kan je geen leven zonder voorstellen, maar soms wil je je kinderen toch even achter het behang plakken. Hoe dat precies kan? Ze zijn tegelijkertijd je grootste energiebron én je grootste stressfactor. Professor Marie-Anne Vanderhasselt legt uit hoe je die stress onder controle krijgt.
Marie-Anne Vanderhasselt doet als klinisch psycholoog en professor aan de UGent (faculteit geneeskunde en gezondheidswetenschappen) al meer dan 15 jaar onderzoek naar stress. Als mama van drie jonge kinderen en auteur van ‘Je bent een vriend van mij’ en ‘Ouders onder hoogspanning’ heeft ze de voorbije jaren vriendschap in al haar facetten bestudeerd.
Net wanneer je op het punt staat de deur uit te gaan na de ochtendrush, is je dochter haar jas kwijt en heeft je zoontje een pot van het aanrecht getrokken. Je zou voor minder denken dat die grijze haren een gevolg zijn van je rol als mama/papa.
“Onze kinderen geven ons bakken energie door hun humor, speelsheid en liefde”, vertelt Marie-Anne Vanderhasselt. “Ze verrijken zonder twijfel ons leven, maar het is geen geheim dat het ouderschap ook veel stress met zich meebrengt. Dat is niet gek, want het gedrag van kinderen toont erg veel gelijkenissen met wat een stressreactie triggert.”
Wat zijn die overeenkomsten?
“Mensen krijgen stress wanneer een situatie onvoorspelbaar, nieuw of oncontroleerbaar is. Je krijgt bijvoorbeeld niet instant stress van een volle agenda, maar wel wanneer er een onverwachte meeting bij komt of verschillende afspraken in elkaar overlopen waardoor je de controle kwijt bent. En laat ‘onvoorspelbaar, nieuw en oncontroleerbaar’ nu net een goede manier zijn om het doorsnee gedrag van een kind te beschrijven.”
Is stress eigenlijk altijd negatief?
“Nee, absoluut niet. Stress geeft je lichaam energie om met een situatie om te gaan, alsof je op een gaspedaal drukt. Enerzijds zorgt het ervoor dat we in staat zijn om te vluchten, vechten of bevriezen bij gevaar. Anderzijds geeft het je energie om te focussen, nieuwe dingen te proberen of jezelf uit te dagen. Een leven zonder stress zou maar saai en eentonig zijn, en we zouden waarschijnlijk nooit ergens op tijd komen. (lacht) Het kan dus zeker iets positiefs zijn, zolang je stressniveau achteraf weer zakt. Je lichaam doet dat normaal gezien automatisch, alleen raken veel ouders die rempedaal gaandeweg kwijt. Dan wordt het negatief.”
Lezingen en workshops die je interesseren
Wat veroorzaakt die kanteling?
“Eerst is je kind zijn zwemzak kwijt, dan wil de auto niet starten en eens je op je werk bent loopt ook daar weer iets mis. Kortom: de combinatie van ouderschap, werken, huishouden doen en de drukke hedendaagse maatschappij zorgt ervoor dat stress bij veel mensen geen kans heeft om te zakken. Zolang je dat niet beseft, blijft het zich opstapelen en wordt het alsmaar moeilijker om op de rem te staan. Dat is waarom je plots kan uitschieten voor iets dat eigenlijk maar ‘klein’ is.”
Hoe kan je dat voorkomen of genezen?
“De eerste stap is de moeilijkste: je bewust worden van het feit dat je met een constant hoog stressniveau zit. Vlieg jij snel uit of heb je het gevoel enkel nog maar op automatische piloot te leven? Dat kan een teken zijn! Eens je je dat gerealiseerd hebt, is het tijd om bewust rustmomenten in te lassen. Dat hoeft niet altijd vlak na een stressreactie te zijn, want soms hebben we daar nu eenmaal geen tijd voor. Maar plan nu en dan bewust ontspanningsmomenten alleen, met je gezin, partner of vrienden in. Of het nu een bad nemen, een lange wandeling maken of een koffie drinken is: als het jou rust geeft, trigger je die rempedaal.”
Hoe ga je ermee om als je toch eens uitvliegt naar je kinderen toe?
“Het overkomt ons allemaal wel eens, dus maak je geen zorgen. Het belangrijkste is dat je eerlijk bent tegen je kinderen en hen meeneemt in je weg terug naar rust. Stel dat je in de speelkamer komt en ziet dat ze drie verschillende puzzels uit de dozen hebben gehaald en de stukjes gemixt hebben. Het is niet vreemd dat je dan even uitschiet, maar vertel hen daarna ook eerlijk waarom en voorzie een plan van aanpak. Geef aan dat je even boos was, dat het hun taak is om de puzzels terug in hun eigen doos te leggen en dat jullie daarna samen een puzzel kunnen maken. Zo blijf jij niet in de stressreactie en zij ook niet, én kunnen jullie daarna weer dichter bij elkaar komen.”
Eerlijk zijn is dus erg belangrijk. Waarom hebben ouders dan toch vaak de neiging om die grote gevoelens net te verstoppen voor hun kinderen?
“Omdat we hen willen beschermen. Dat is uit liefde, maar eigenlijk bereid je hen zo niet voor op de echte wereld. Kinderen voelen de emoties van hun ouders sowieso aan, want stress is heel besmettelijk. Net daarom is het belangrijk om eerlijk te zijn over je gevoelens. Je hoeft geen details te delen, want dan kunnen ze het gevoel krijgen dat zij het moeten oplossen, maar een eenvoudige ‘mama voelt zich even boos’ doet al veel.
Zijn er buiten het gedrag van kinderen nog andere dingen die het ouderschap stressvol maken?
“Die zijn er zeker en zijn vaak moeilijker om rust in te vinden. Dit zijn ze:
Paradox of choice
In onze moderne maatschappij zijn er voor alles zoveel opties, dat het alsmaar moeilijker wordt om een keuze te maken. Dat kan gaan van hoe je je kind wil opvoeden, over waar je op vakantie gaat tot welk cadeau de Sint gaat brengen. Als ouder wil je altijd de beste keuze maken voor je kind. Maar hoe kan je iets zeker weten als er nog zoveel andere mogelijkheden zijn? De angst om de ‘foute’ beslissing te maken zorgt voor veel stress.
- Multitasken
We denken dat we meerdere dingen tegelijk kunnen doen, maar dat kan alleen als het heel simpele kleine taken zijn. Als je opvoeden, werken, een huishouden en een sociaal leven combineert, is multitasken een utopie. Het resultaat? Je hebt het gevoel dat je niets écht gedaan krijgt. - Sociale media
We worden continu geconfronteerd met hoe anderen het doen en wat anderen doen, en dat kan aanvoelen als een enorme dreiging. Zeker als je jezelf begint te vergelijken met andere ouders of mensen in het algemeen. - Eenzaamheid
Eenzaamheid heeft niets te maken met hoeveel mensen je ziet, maar wél met onzekerheid en de vraag ‘doe ik het wel goed?’. Als je het gevoel hebt dat je nergens terecht kan met die vraag, ga je je eenzaam voelen. Ga dus op zoek naar iemand die je kan vertrouwen en durf je kwetsbaar op te stellen en eerlijk te zijn. Het is moeilijk, maar het is de eerste stap om dit tegen te gaan.
Alle triggers elimineren lijkt onmogelijk. Maar als je één goede raad zou mogen meegeven aan ouders, welke zou dat dan zijn?
“Wees mild voor jezelf. Het wordt ons allemaal wel eens te veel, vraag maar aan mijn dochter. Zij zegt soms: “Mama, jij hebt een heel boek geschreven over omgaan met stress en je krijgt het nog!” (lacht) Het belangrijkste is dat je je er bewust van bent, eerlijk bent naar je kinderen toe en rust inplant. Alleen of samen, kleine of grote activiteiten: zolang je die rempedaal vindt, kan de stress weer zakken.”